Ως τραύμα ορίζεται η συναισθηματική αντίδραση ενός ατόμου σε ένα υπερβολικά αρνητικό γεγονός. Κάθε γεγονός που είναι αναπάντεχο ή απειλητικό για τη ζωή, μπορεί να θεωρηθεί ως τραυματικό. Τραυματικό γεγονός μπορεί να είναι μια φυσική καταστροφή (πυρκαγιά, σεισμός, πλημμύρα, κλπ), γεγονότα προκαλούμενα από τον άνθρωπο (βίες επιθέσεις, βιασμός, σωματική κακοποίηση, βασανιστήρια, τρομοκρατικές επιθέσεις, πόλεμος, αιχμαλωσία, πολιτική βία), σοβαρά ατυχήματα (τροχαία & αεροπορικά δυστυχήματα, εργατικά ατυχήματα), η απώλεια εντός κοντινού προσώπου ή η διάγνωση μιας θανατηφόρας ασθένειας .
Σημαντικό είναι να γνωρίζουμε ότι τα τραυματικά γεγονότα αφορούν όχι μόνο άτομα που τα έχουν βιώσει, αλλά και άτομα που υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες αυτών ή συνέβησαν σε άτομα του κοντινού τους περιβάλλοντος ( πχ μετατραυματικό στρες μπορεί να εκδηλώσει κάποιος που είδε να χάνεται ένα αγαπημένο του πρόσωπο σε τροχαίο δυστύχημα). Τα άτομα που εκτίθενται σε ένα τραυματικό γεγονός, είτε άμεσα είτε έμμεσα, αναπτύσσουν ποικίλες αντιδράσεις, οι οποίες αρχικά θεωρούνται ως φυσιολογικές αντιδράσεις σε ένα μη φυσιολογικό γεγονός (τραυματικό γεγονός).
Οι κυριότερες συναισθηματικές αντιδράσεις είναι φόβος, κατάθλιψη, θυμός, αισθήματα ανημποριάς και απελπισίας, ενοχή, άγχος, ενώ οι βασικότερες γνωστικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν: σύγχυση, δυσκολίες στην προσοχή, τη συγκέντρωση και τη μνήμη, καθώς και αναβιώσεις του τραυματικού γεγονότος. Οι σωματικές αντιδράσεις αφορούν κυρίως σε κόπωση, υπερδιέγερση, αϋπνία, ταχυκαρδίες, διαταραχές στην όρεξη, σωματικούς πόνους, κλπ. Τέλος οι δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις είναι κυρίως απόσυρση και αποξένωση, εντάσεις, έλλειψη εμπιστοσύνης και υπερπροστατευτικότητα.
Αρχικά, οι διάφορες αντιδράσεις σε ένα τραυματικό γεγονός φαίνονται υπερβολικές στο άτομο, συνήθως όμως υποχωρούν μετά από ένα διάστημα και δεν εξελίσσονται σε χρόνια προβλήματα. Υπάρχουν όμως ορισμένες αντιδράσεις που εμμένουν και είναι πιθανό να εξελιχθούν σε κάποιο σοβαρότερο πρόβλημα που χρήζει αντιμετώπιση με το βοήθεια ενός ειδικού, όπως α) επίμονες και επαναλαμβανόμενες αναδρομές στο παρελθόν, εφιάλτες, αναβίωση του τραύματος, τρομακτικές εικόνες β) σοβαρές αποφυγές (π.χ. αποφυγή τόπων, γεγονότων, ή αντικειμένων τα οποία υπενθυμίζουν την εμπειρία γ) αίσθημα ενοχής ή ανησυχίας, απώλεια του ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που ήταν ευχάριστες στο παρελθόν δ) συμπτώματα υπερδιέγερσης (π.χ. δυσκολία στον ύπνο ,ξεσπάσματα θυμού, εφιάλτες, αδυναμία συγκέντρωσης ε) σοβαρή κατάθλιψη (πχ έλλειψη ευχαρίστησης και αισθήματα αναξιότητας στ) κατάχρηση ουσιών.
Τι μπορώ να κάνω μετά από ένα τραυματικό γεγονός για να βοηθήσω τον εαυτό μου;
Αρχικά προσπάθησε να χαλαρώσεις και να δώσεις λίγο χρόνο στον εαυτό σου, είναι μια δύσκολη περίοδος! Μην αντιμετωπίζεις τον πόνο κάνοντας κατάχρηση φαρμάκων ή αλκοόλ. Προσπάθησε να διατηρήσεις ένα φυσιολογικό πρόγραμμα και ζήτησε υποστήριξε από κοντινούς ανθρώπους που μπορεί να σε καταλάβουν. Το βασικό είναι να επιτρέψεις στον εαυτό σου να αισθανθεί άσχημα και να θρηνήσεις για την τραυματική σου εμπειρία.
Το άτομο πρέπει να καταφύγει σε κάποιον εξειδικευμένο θεραπευτή όταν έχεις έντονες και επίμονες αντιδράσεις που συνεχίζονται για μεγάλο διάστημα και το εμποδίζουν στην καθημερινή του ζωή. Η γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία θα βοηθήσει αρχικά το άτομο να καταλάβει γιατί νιώθει με αυτό τον τρόπο και ότι όλες αυτές οι δυσκολίες που βιώνει, στην ουσία αποτελούν μια φυσιολογική αντίδραση μετά από ένα τραυματικό γεγονός. Στόχος της γνωσιακής συμπεριφοριστικής θεραπείας για τη μετατραυματική διαταραχή στρες είναι να τροποποιήσει τις συμπεριφορές και τον τρόπο σκέψης του ατόμου για το τραυματικό γεγονός, με τη βοήθεια ορισμένων τεχνικών. Η θεραπεία δίνει έμφαση στις συμπεριφορές αποφυγής (πχ αποφυγές καταστάσεων, ατόμων, σκέψεων που σχετίζονται με το τραυματικό γεγονός) και στο μη ρεαλιστικό τρόπο σκέψης, καθώς και μαθαίνει στο άτομο τεχνικές χαλάρωσης και ελέγχου του στρες.
Αναλυτικότερα στόχος της γνωσιακής συμπεριφοριστικής θεραπείας (Clarκ & Beck,2010) για το μετατραυματικό στρες είναι: 1) η βελτίωση της μνήμης του τραύματος ώστε να μπορεί να ενσωματωθεί με άλλες αυτοβιογραφικές μνήμες 2) η απενεργοποίηση υπερβολικών σχημάτων απειλής, κινδύνου και ευπάθειας 3) η αύξηση αποδοχής των ενοχλητικών σκέψεων, εικόνων και αναμνήσεων του τραύματος 4) η εξάλειψη των δυσπροσαρμοστικών γνωστικών στρατηγικών όπως η καταστολή της σκέψης και ο μηρυκασμός και 5) η μείωση των αποφυγών ή των καταστάσεων που προκαλούν άγχος και των διαβεβαιώσεων ή συμπεριφορών ασφαλείας.
English 
Greek